Sáng ngày hai trăm năm mươi hai, Đỗ Nghi đi dọc dãy que tre Mặc cắm hôm trước, nhổ lên từng cái một rồi cắm lại lệch đi chừng nửa bước, và khi Mặc ra sân thì cả dãy que đã quay mặt vào trong, về phía bếp.
"Cậu cắm cho cửa nhìn ra Kiếm đường," ông nói, không ngẩng lên, "nhìn ra đấy thì sáng, nhưng chiều có ai gọi ăn cơm thì người trong nhà không nghe. Cửa quay vào sân. Có gọi ăn cơm còn nghe."
Mặc đứng nhìn dãy que mới một lúc. Hắn đã đo nền theo gió, theo dốc thoát nước, theo chỗ đất cứng, mà chưa bao giờ nghĩ tới chuyện đo theo tiếng người gọi nhau.
"Trước khi chia nền, ông hỏi giúp ta một việc," hắn nói. "Ai muốn ở lâu thì ở, ai chỉ định ở qua mùa mưa thì cứ nói, không ai phải lấy cái đèn của mình ra đổi một chỗ nằm."
"Hỏi từ tối qua rồi," Đỗ Nghi nói, cắm nốt cái que cuối, phủi tay. "Mười bốn người, mười bốn người ở. Còn một việc nữa tôi chưa nói với cậu, vì tôi chưa biết họ có tới thật không."
Họ tới thật, vào lúc gần trưa. Mười ba người đứng ngoài thanh chắn, gùi trên lưng, có hai đứa nhỏ, có một bà cụ phải chống gậy, và không ai bước qua. Họ ngồi xuống ngay trên đất trước cọc, tháo gùi ra, người thì vá lại cái quai đã sờn, người thì lấy giẻ quấn mũi đục, mũi rìu, quấn kỹ từng cái như quấn tay đứa trẻ bị bỏng.
"Người trên bè không mang mũi sắt trần vào nhà người khác," Đỗ Nghi nói khẽ bên cạnh hắn. "Họ là em họ tôi, người kéo bè, người đục gỗ đóng ghe, mấy nhà mất việc từ hôm cờ xanh giữ bến. Hôm cờ xanh gói đồ, tôi nói với họ ở bến, nói trước mặt mọi người, rằng núi này có cơm, nhưng núi này đã có người cầm thương lên hai lần."
Mặc kéo cái khăn mới xuống che trán. Sáng nay Ôn đại nương dúi nó vào tay hắn, khâu từ chỗ vải băng còn thừa, vừa dúi vừa mắng rằng cậu để trán trần thì người lạ nhìn trán cậu trước rồi mới nhìn mặt cậu. Hắn đi ra thanh chắn, đứng trước mười ba người, và nhìn trán từng người trước khi hỏi gì. Bốn người có đốm lửa Luyện Khí nhỏ, mờ, nấp dưới mép khăn, chín người còn lại trán trơn như mọi người dưới chợ.
"Mái trên núi chưa đủ cho mười bảy người," hắn nói, "giờ thêm mười ba thì ngủ dột chung, ăn chung một niêu, có hôm phải ra giữ lối dốc nam bằng ván và dây. Ai thấy thế là được thì vào."
Không ai trả lời bằng lời, và người già nhất, một ông lưng còng có đôi bàn tay chai như mo cau, đeo gùi lên lưng trước, cúi đầu một cái về phía Đỗ Nghi, rồi bước qua chỗ cái cọc. Mười hai người kia đi theo, từng người một, như người ta lần lượt bước lên một cái bè đang chòng chành.
"Ghi đủ ba mươi phần từ hôm nay," Mặc nói với Đỗ Nghi.
Lão Khúc đứng ở cửa bếp, đếm người thì không đếm, mà đếm bát. Người mới mang theo bát gỗ của nhà mình, mỗi người một cái buộc ở quai gùi, và lão đếm xong thì quay sang hỏi Mặc, giọng như hỏi giá một món hàng.
"Bát của Lạc Thủy đủ, bát người mới đủ," lão nói. "Nhà cậu có hai cái bát sành, một cái của cậu, một cái của Thất. Có mua thêm cái nào không, để ta ghi."
"Chưa," Mặc nói.
Thẩm Chiêu trong ngực hắn không nói gì. Lão Khúc gật đầu, không hỏi tại sao, vì lão đã quen với việc trên núi này có những cái không tính ra đồng.
Ba mươi miệng ăn thì sáu mươi vốc mỗi ngày, và tiền dựng nhà phải đi sau tiền gạo. Mặc với Đỗ Nghi xuống chợ ba phiên liền, bán hai mươi bốn viên đan trong hộp, được hai trăm tám mươi tám đồng, mất sáu đồng tiền sạp, cộng với ba trăm bốn mươi đồng còn trong túi từ mùa trước. Họ mua một nghìn sáu trăm vốc gạo, chia ra bảy lượt gánh, mỗi lượt có người mới đi cùng, ngày nào gánh trước bữa ngày ấy, không ai phải chờ gạo của ngày mai để ăn hôm nay. Rồi hai trăm hai mươi đồng nữa cho gỗ chịu lực, ngói thường, đinh, và tiền thuê bè chở phần nặng xuống bến, người trên núi tự kéo lên dốc. Túi còn hai trăm bốn mươi hai đồng. Lão Khúc đi theo một phiên, đứng sau Mặc mà gõ bàn tính, gõ xong thì thở dài.
"Ngói cũng là đồng," lão nói, "mà ngói thì không ăn được. Cậu tiêu tiền như người sắp cưới vợ."
"Cưới vợ thì không phải lợp cho ba mươi người," Thẩm Chiêu nói, và Mặc không nhắc lại câu ấy.
Bà bán cá khô đứng nhìn mười ba người gánh gạo qua cây gạo cụt, đếm từng gánh bằng mắt. Hắn biết tối nay cả chợ sẽ biết thằng trán rỗng trên núi giờ nuôi ba mươi người. Chỗ quầy cờ xanh dưới gốc gạo đã dỡ hẳn, chỉ còn bốn cái lỗ cọc đọng nước, và gã râu quai nón bảo chưa ai thấy người lái đèn quay lại bến, cũng chưa ai biết bao giờ người ấy quay lại.
Đỗ Nghi chia nền không bằng sổ mà bằng những cái cọc. Người đàn bà đan lưới muốn có một chỗ hong lưới mà không phải chạy mưa, nên ông dời cọc nhà bà ra sát mép, chừa một khoảng hiên dài hơn các nhà khác hai gang. Người đục gỗ muốn một cái bàn không cập kênh, nên ông nhường cho anh ta mảnh nền có tảng đá phẳng nằm sẵn dưới đất. Một đứa nhỏ trong nhóm mới đòi một cái cọc riêng để buộc dây con quay, và ông cắm cho nó một cái thấp, ngang đầu gối. Lau thì không đòi cọc, con bé đi khắp dãy nền với cái lồng tre ôm trước bụng, đặt xuống chỗ này, nhấc lên, đặt chỗ khác, cho tới khi tìm được góc khuất gió sau vách kho thóc, chỗ nắng sớm rọi vào trước tiên. Người Lạc Thủy bị toạc bắp tay ở lối bụi tre hôm trận trước thì xin một nền xa chỗ Lão Khúc, và Đỗ Nghi cắm cọc cho anh ta mà không hỏi vì sao. Lão Khúc thấy hết, không nói gì, tự nhận chỗ nằm cuối dãy, sát cái lối chừa cho cáng, chỗ gió lùa nhất.
"Nắng chưa đẻ là vì chỗ cũ nó không thích," Lau nói, "chỗ này nó sẽ thích."
Mặc đục một bậc đá thấp ở đầu dãy, quay ra sân, khuất sau vách nhà, chỗ người đứng ở mô đất dưới cổng không nhìn thấy, vì hắn chưa quên trước khi rút Hàn Kính đã nhìn Thất hai lần. Bậc cao vừa tới đầu gối, rồi gọi Thất ra ngồi thử. Thất đi chậm từ bếp ra, ngồi xuống, đặt hai tay lên đầu gối, nhìn ra sân một lúc lâu như nhìn một nồi nước chưa sôi.
"Bậc này ngồi được," Thất nói. "Đừng kê cao thêm. Cao thì ta phải nhổm, nhổm thì cái sườn kéo."
Ở cuối dãy, hắn chừa một lối rộng đủ cho hai người khiêng một cái cáng đi qua mà không phải nghiêng. Rồi hắn chọn trong đống gỗ vừa kéo lên hai cây dài nhất, chắc nhất, cùng ba tấm ván dày, khiêng riêng sang phía tây, kê lên đá cho khỏi ngấm đất.
"Hai cây ấy dư à," Lão Khúc hỏi, "dư thì ta ghi vào sổ củi."
"Không dư," Mặc nói, "để dành."
Lão nhìn theo hướng hắn khiêng gỗ đi, qua Kiếm đường, qua cây đa, rồi không hỏi nữa. Thẩm Chiêu cũng không hỏi, vì nàng biết con đường ấy dẫn tới đâu, và biết cái khăn cũ của hắn còn nằm ở cuối con đường ấy.
Ngày hai trăm năm mươi sáu, họ dựng khung đầu tiên. Mặc không được kéo, vì cái xương sườn trái rạn từ trận trước mới liền được mấy hôm, và Đỗ Nghi đã gạch tên hắn khỏi tay dây từ tối hôm trước. Tám người kéo dây, Đỗ Nghi hô nhịp như hô người kéo bè qua ghềnh, và cái khung đứng lên được, đẹp, vuông, cả sân vỗ tay. Đêm ấy mưa suốt tới gần sáng, và sáng ra cái khung đã nghiêng về phía dốc, hai chân trước lún vào đất ướt sâu tới mắt cá, những cái mộng kêu cót két mỗi khi có gió.
Không ai nói gì một lúc lâu.
"Hạ xuống," Mặc nói. "Hạ hẳn xuống, đừng chống tạm, chống tạm rồi có người ngủ dưới nó."
Họ hạ cái khung xuống mất nửa buổi, rồi đào sâu bốn hố chân, mang đá tới kê. Đá thì có sẵn, là đống gạch nguyên hắn với Đỗ Nghi nhấc từng viên ra khỏi nền sập cạnh Kiếm đường hồi tìm ván kê giường cho Thất, xếp riêng cho ngày dựng bếp. Giờ nó được dùng trước cái bếp. Lúc tháo mộng, người đục gỗ gõ vào một cây xà tận dụng từ dãy nhà đổ phía tây và nghe tiếng bộp, đục ra thì lõi đã mục như bã mía, rồi gõ sang ba cây nữa thì cũng nghe đúng tiếng ấy.
"Gỗ mục thì không còn là gỗ," Lão Khúc nói, lật sổ củi ra, "thành củi rồi, ta ghi bốn bó."
"Ông ghi củi mà mặt như mất tiền," Ôn đại nương nói.
"Vì nó là tiền," lão nói, "hôm qua còn là tiền."
Khung dựng lại đứng trên đá, không nghiêng nữa, nhưng mất một buổi công của mười tám người, và bốn cây xà phải thay bằng gỗ mới trong đống vừa kéo lên. Tới ngày hai trăm sáu mươi thì dãy chỗ ngủ đầu tiên có mái, thấp, dài, chưa có vách ngăn, chỉ đủ cho người nằm, chưa có chỗ nào cho Đan phòng hay cái lán rèn.
Chiều hôm ấy, khi lợp tới hàng ngói cuối cùng ở đầu dãy, gã trai cao gầy ngồi trên mái, cầm viên ngói cuối trong tay, không đặt, mà nhìn xuống sân tìm Mặc.
Mặc đang ngồi xổm bên rãnh nước, rửa bát. Từ hôm bếp nấu cho ba mươi người, Thất không cúi xuống mép rãnh được, mà việc rửa bát thì Thất vẫn coi là việc của bếp, nên hắn nhận rửa thay, mỗi tối hai mươi tám cái bát gỗ và hai cái bát sành.
"Viên cuối để cậu đặt," gã trai cao gầy gọi xuống, "cậu là tông chủ."
Cả sân dừng tay nhìn về phía rãnh nước, nhưng Mặc không đứng dậy, chỉ ngẩng lên, tay vẫn cầm một cái bát gỗ đang nhỏ nước.
"Ai ở dưới mái ấy thì đặt viên cuối," hắn nói. "Ta không ngủ dưới đó."
Gã trai trên mái nhìn xuống sân một lúc, rồi đưa viên ngói xuống. Người ngủ ở đầu dãy, ngay dưới chỗ trống ấy, là Đỗ Nghi. Ông trèo lên thang chậm, không vội, đặt viên ngói vào chỗ, ấn hai lần cho nó ăn khớp vào hai viên bên cạnh, rồi trèo xuống. Ông đi thẳng vào gian kho thóc, chỗ mười bảy người đã chen nhau ngủ suốt hai mùa, cúi xuống nhấc cái chậu sứt hứng dột ở góc, cái chậu đêm mưa nào cũng kêu tách tách, mang ra ngoài, úp sấp lên bờ rãnh.
"Mai không cần nó nữa," ông nói, với cái chậu chứ không phải với ai.
Bữa tối hôm ấy có ba mươi bát, lần đầu dưới một mái chung. Thất ngồi trên cái ghế có lưng cạnh bếp trông lửa, Đỗ Nghi với hai người đàn bà mới nấu nối hai nồi bằng niêu của nhà và cái nồi đồng to người mới gánh theo, nồi này chín thì nồi kia bắc lên, và Thất chỉ cần nhìn khói là biết nồi nào phải rút bớt củi.
Mặc đi một vòng quanh sân, đếm bát của người mới, nhìn từng bát xem có đủ hai vốc không, có đứa nhỏ nào ngồi khuất sau lưng mẹ mà bị sót không. Ông lão lưng còng ăn chậm nhất, ngồi ở bậc thấp Mặc đục cho Thất, và Thất thấy thế thì ngồi lại ghế của mình, không đòi chỗ.
Hắn rửa xong hai mươi chín cái bát rồi mới xới vào cái thứ ba mươi, bát của mình. Phần của hắn là lớp cơm vét quanh thành nồi đồng, nguội, dẻo, và hắn ngồi trên bờ rãnh, cạnh cái chậu úp sấp, ăn từng miếng, nghe tiếng ba mươi người nói chuyện dưới một cái mái.
"Từ mai núi này hết chỗ cho tiếng ngáy đi lạc," Thẩm Chiêu nói. "Đêm qua ở kho thóc có một tiếng ngáy đi từ góc này sang góc kia mà không ai nhận."
"Là ông Khúc," hắn nói, "ta nằm cạnh nên ta biết."
"Ngươi đừng vu cho người ở thử," nàng nói, "biết đâu là Thất."
Ngày hai trăm sáu mươi mốt, người đục gỗ treo cánh cửa đầu tiên của dãy nhà, cửa ván ghép, có then gỗ, quay vào sân như Đỗ Nghi muốn. Tối, Mặc là người cuối cùng đi kiểm, và hắn kéo cánh cửa khép lại, hơi mạnh tay, cái then va vào khung một tiếng.
"Đóng cửa nhớ nhẹ tay," nàng nói. "Nhà mới chưa có lỗi gì với ngươi."
Hắn mở ra, khép lại lần nữa, nhẹ, cho tới khi cánh cửa khép lại không một tiếng động.
Rồi hắn đi qua sân, chậm, như đi kiểm củi. Dưới mái hiên mới, mười bốn ngọn đèn Lạc Thủy đặt trên tấm ván sàn xe, thêm mấy ngọn đèn dầu của người mới, và trên trán những người còn ngồi hóng mát, những đốm lửa nhỏ của người tu chập chờn, nhiều hơn mọi đêm trước gộp lại. Hắn đi vào chính điện, đứng trước án. Ba trăm cái bấc vẫn nguội như đêm đầu tiên hắn cúi chào chúng, và tấm ván vẫn khắc con số cũ. Hắn không sửa.
Lúc quay ra, hắn đứng ở cổng một lúc. Dưới ánh trăng, con đường đất từ bến lên tới thanh chắn giờ có hai vệt bánh xe sâu, của những chuyến kéo gỗ và ngói mười ngày qua, hằn rõ, thẳng, dẫn từ chân núi tới đúng chỗ ba mươi người đang ngủ, và ai đứng ở bến mà ngẩng lên thì cũng thấy được, kể cả người đã đứng xem từ đầu tới cuối, giờ không cần ai bán đường cho mình nữa.
