Sáng ngày hai trăm bảy mươi sáu, Mặc vào chính điện từ lúc trời còn xám, xắn tay áo, lau một khoảng trên án rộng bằng hai bàn tay, ở đầu hàng thứ nhất bên trái, rồi nhấc cái đèn ở đúng chỗ ấy lên, đặt vào giữa khoảng vừa lau.
Đó là cái đèn hắn vẫn lau đầu tiên mỗi lần lau án, chỉ vì nó nằm ở đầu hàng. Chụp đồng đã xỉn thành màu đất, sợi bấc bên trong đen sẫm, cứng, cong như một sợi rễ khô.
"Ba trăm cái, sao lại là cái ấy," Thẩm Chiêu hỏi, khi hắn đã đặt nó xuống.
"Vì nó ở đầu hàng," hắn nói. "Chọn vì một lý do khác thì ta sẽ phải tin vào lý do ấy, mà hôm nay ta không muốn tin vào cái gì cả."
Hắn không chọn một ngọn nào trong mười bốn ngọn của Lạc Thủy ngoài hiên, vì những ngọn ấy đang cháy, và không đi tìm xem trên án có cái đèn nào nằm ở vị trí thứ bảy. Hắn để những cái khác nguyên chỗ, bụi vẫn phủ, rồi mở sổ ra, ở trang có hình trăng, viết một dòng nhỏ dưới mấy dòng cũ, "hôm nay thử, giữ bấc nguyên", rồi gập lại.
Đỗ Nghi xuống chợ từ sớm, về tới nơi khi chưa tới trưa, mang theo một bình dầu thường hai đồng và một mảnh vải lau. Ông không mang theo gì khác, không bánh, không rượu, và khi Ôn đại nương hỏi Tết mà không có bánh à thì ông bảo sổ không có dòng bánh.
Cái lễ ấy không ai bày, nó tự thành ra từ việc của từng người. Ôn đại nương lấy ra tấm chiếu mới khâu xong hôm trước, trải giữa chính điện, ngay trước án, chiếu cói viền vải, mép thẳng như kẻ chỉ. Người kéo bè từng sửa móc thuyền mang từ Luyện Khí Đường tới một cái chân đèn đập bằng mẩu xích thừa, ba chân choãi, đặt lên chiếu rồi ấn thử bằng cả bàn tay, không lung lay. Thất nấu cơm như mọi ngày, thêm một nồi canh có rau cần, và không có gì khác ngoài cơm với canh.
Lau xin được cắt bấc, và không ai nỡ bảo không.
Con bé quỳ trên chiếu, cầm cái trâm mài dẹt vẫn dùng để cắt bấc cho mười bốn ngọn đèn ngoài hiên, nín thở, cắt bỏ phần đầu bấc đã mục, một nhát, rồi nhìn kỹ, cắt thêm một nhát nữa cho đầu bấc phẳng. Chỗ nóng trong ngực Mặc im đi, như mỗi lần con bé ngẩng lên, và hắn để yên cho nó im.
"Cái bấc này lạ," Lau nói, "cắt vào nó không ra xơ, nó ra như than."
"Nó nằm lâu quá rồi," Đỗ Nghi nói, cúi xuống nhìn cùng con bé, "cắt vừa thế thôi, đừng cắt vào thịt nó."
Ba mươi người đứng chật chính điện và tràn ra tới hiên, đứng cả ngoài sân. Đỗ Nghi đứng lên trước họ, không nói to, như mọi khi ông đọc sổ.
"Nhà ta có mái rồi," ông nói, "có cơm, có ba mươi bát. Ở bè, dựng được cái mái đứng yên thì thắp đèn mời người đi trước. Người đi trước của núi này nằm trên án. Hôm nay ta gọi là Tết thắp bấc. Năm nay thử một cái, năm sau thử nữa, năm nào cũng thử."
Không ai vỗ tay, mọi người chỉ đứng yên, như người ta đứng trước một cái bè sắp hạ thuỷ.
Mặc quấn một mảnh vải ướt quanh mấy ngón tay trái, cầm cái đèn dầu thường trong tay phải, ngọn lửa nhỏ, vàng, thứ lửa bất kỳ ai dưới chợ cũng có. Hắn nghiêng ngọn lửa ấy chạm vào đầu bấc nguội, giữ ở đó.
Đầu bấc đen lại thêm, rồi bốc lên một sợi khói mảnh như sợi tóc. Hắn giữ nguyên tay, và mùi khét của thứ gì đã nằm khô trăm năm bốc lên, lẫn với mùi dầu. Hắn giữ cho tới khi mảnh vải ướt quanh ngón tay bắt đầu nóng lên, nóng rát, rồi bốc hơi, và hắn vẫn giữ thêm ba hơi thở nữa, đếm đúng ba hơi, rồi rút ngọn lửa ra.
Sợi khói mảnh bay lên được một gang tay rồi tan đi trong hơi thở của ba mươi người. Đầu bấc không đỏ, không có lấy một chấm tàn nào, vẫn đen và nguội như trước khi hắn chạm vào.
Trong chính điện không ai nói gì. Ngoài sân có tiếng gà Nắng cục tác một tiếng, rồi cũng im. Lau vẫn quỳ trên chiếu, cái trâm cắt bấc trong tay, nhìn cái đầu bấc mình vừa cắt phẳng, như nhìn một đường kim khâu mình chắc là đã khâu đúng mà vải vẫn không liền.
"Thêm dầu nữa không," Đỗ Nghi hỏi, khẽ.
"Cất về chỗ cũ," Mặc nói. "Hôm nay dừng ở đây."
Hắn nhấc cái đèn lên khỏi chân đèn bằng hai tay, mang trả về đúng khoảng vừa lau ở đầu hàng thứ nhất bên trái, xoay cho cái chụp quay về đúng hướng cũ. Thất đi chậm tới chân án, cúi xuống, không nhìn cái bấc, không nhìn trán ai, chỉ lấy góc áo lau mấy giọt dầu đã nhỏ xuống cái đĩa đèn thường, lau cho tới khi đĩa khô.
"Dầu rớt thì trơn," Thất nói, "có người đi qua thì ngã."
"Năm sau cháu cắt nữa được không," Lau hỏi Đỗ Nghi, không hỏi Mặc.
"Năm nào cũng là cháu cắt," Đỗ Nghi nói. "Việc ấy có chủ rồi."
Ôn đại nương gập tấm chiếu lại, nhưng gập đôi chứ không cuộn, như để dành trải lại.
"Năm sau ta khâu cái chiếu to hơn," bà nói, "người đứng ngoài sân không thấy gì."
Lão Khúc đứng ở cửa chính điện, không ai bảo lão đứng.
"Tết này tốn hai đồng," lão nói, "rẻ nhất cái chợ này. Ta sống sáu mươi năm chưa thấy cái Tết nào hai đồng."
Có mấy người bật cười, và tiếng cười ấy không ai thấy là sai chỗ.
Bữa tối ăn ngoài sân, dưới mái hiên mới, ba mươi bát, và đó là bữa ồn nhất từ ngày có người trên núi. Ông lão lưng còng kể chuyện một năm nước lên tới ngọn tre, cả bè ông buộc vào ngọn tre mà ngủ, kể tới đoạn nào cũng có người nhà sông chen vào sửa một chi tiết. Đứa nhỏ có cái cọc thấp buộc dây cho con quay chạy quanh chân cọc, chạy lệch ra cả rãnh rau cần, và Ôn đại nương chưa kịp mắng thì người đàn bà đan lưới đã kéo nó lại. Gã trai cao gầy hát một câu hò kéo bè, hát sai lời, bị ba người cùng sửa một lúc. Thất xới, người khác bưng, và khi xới tới đáy nồi gang thì Thất dừng lại, lấy muôi cạo riêng ra một lớp cháy mỏng, vàng, không đen, cháy vừa tới mức giòn mà không đắng, đặt lên một miếng lá dong, gói lại, để cạnh bát cuối. Thất làm thế mà không hỏi ai, vì từ hồi còn nấu cho hai người trong cái niêu nứt, Thất đã thấy Mặc cạo cơm cháy gói lá để riêng sang một bên, bữa nào cũng thế, và Thất chưa bao giờ hỏi để làm gì.
Mặc chờ tới khi cả hai mươi chín bát đã có người cầm, rồi mới cầm bát mình, mở miếng lá ra, đặt miếng cơm cháy lên mép bát.
Hắn nhìn nó một lúc lâu mà chưa ăn, cái bát ấm trên đầu gối. Từ cái buổi ở Kiếm đường, khi hắn lỡ miệng nhìn con Lau mà nhắc tới tiểu sư muội và nàng gạt hắn bằng một câu cứng như đá rồi im tới tối, nàng vẫn nói với hắn, nhưng chỉ nói chuyện việc, chuyện gạo, chuyện cái vai, chưa lần nào nói chuyện Thanh Đăng. Trên bậc đá ở Thanh Đăng, chín năm, sáng nào nàng cũng tới muộn, tóc chưa chải, ngồi xem hắn chém, sửa đúng một nhát, rồi chìa tay ra lấy miếng cơm cháy hắn để dành trong ngực áo. Có một mùa, nàng tới muộn tới mức con mèo già của tổ đường tới trước, và hắn bắt đầu giấu miếng cơm cháy vào cái hốc dưới bậc đá thứ ba, gói ba lớp lá, chèn đá lên trên.
Hắn bẻ một góc miếng cháy, cho vào miệng, nhai chậm, vì nàng chỉ biết được cái vị hắn biết.
"Có một sáng," hắn nói, khẽ, đủ cho một người nghe, "ta giấu nó kỹ quá, kỹ tới mức chính ta cũng quên mất đã chèn hòn đá nào lên trên. Con mèo thì không quên."
"Nó moi ra ăn sạch, để lại ba lớp lá," nàng nói, "lá còn nguyên nếp gấp, như ai mở quà."
"Thế mà sư tỷ vẫn bắt ta trả phần."
"Mèo ăn hộ ta," nàng nói, "ngươi vẫn còn nợ phần ấy. Ta nói thế, và hôm sau ngươi mang tới hai miếng."
"Hồi ấy ta bảo tại cái niêu," hắn nói, nhìn xuống miếng cháy trên mép bát. "Ta bảo hôm ấy niêu không cháy, nên không có cơm cháy. Ta nói dối sư tỷ, vì ta không muốn nhận là mình thua một con mèo."
Trong ngực hắn im một lúc, rồi nàng cười.
Không phải tiếng cười khẽ, không phải cái "ừ" ngắn như mấy tháng nay. Nàng cười thành tiếng, cười như ngày xưa ngồi trên bậc đá cười hắn chém hụt, cười tới mức hắn thấy ngực mình rung lên theo, và dưới mép khăn, giữa cái khung đen có đế, đốm lửa đầu kim chớp lên, chớp nữa, chớp liền mấy lần theo tiếng cười. Hắn giữ Liễm Tức, đè nó xuống, mà không đè được tiếng cười, vì tiếng cười ấy không ai nghe được ngoài hắn.
"Tại cái niêu," nàng nói, khi đã thở lại được. "Một con mèo béo như cái gối, và ngươi đổ cho cái niêu. Chín năm ta tưởng ngươi không biết nói dối."
"Ta chỉ nói dối một lần," hắn nói, "và nói dối dở."
"Dở thật," nàng nói, "dở tới mức ta tin ngươi suốt cả mùa ấy. Lần sau ngươi đặt phần chỗ nào cao, chỗ mèo không trèo được."
Rồi nàng dừng lại, và hắn biết nàng dừng ở đâu, vì hắn cũng vừa dừng ở đúng chỗ ấy. Ở đây không có con mèo nào, vì con mèo nằm dưới nấm đất quay về phía biển, rắc một lớp muội đèn hắn cạo cả tháng, và cái bậc đá thứ ba ở xa bốn ngày đường, ở một ngọn núi hắn không được về.
Hắn không nói gì vào chỗ trống ấy, không xin lỗi, không nói câu nào để lấp nó, chỉ ngồi đó với cái bát trên đầu gối, để cái im ấy dài bao lâu cũng được.
"Lần sau giữ miếng cháy vừa thế này," nàng nói, sau cùng. "Đừng đen quá, đừng non quá. Thất cạo hôm nay vừa."
Hắn cầm miếng cơm cháy còn lại lên, ăn thêm một miếng nhỏ, chậm.
"Ta chưa quên con bé," hắn nói, rất khẽ, như sợ ba mươi người quanh mình nghe được. "Ta nhớ nó bằng ba hơi thở, không nhớ bằng thứ gì khác."
Nàng không đáp ngay, không nói đủ rồi, cũng không nói chưa đủ, và hắn cũng không chờ nàng nói câu nào trong hai câu ấy.
"Ăn nốt đi," nàng nói. "Đừng để nguội."
Hắn ăn nốt, và miếng cháy giòn, thơm khói, đúng như nàng nói, Thất cạo hôm nay vừa. Ăn xong, hắn kéo lại cái khăn Ôn đại nương khâu cho kín trán, chỗ đốm lửa đầu kim đã thôi chớp, giờ nằm im, nhỏ, ấm. Lần này nàng nhớ được một sáng ở Thanh Đăng mà không phải trả bằng thứ gì, và hắn biết điều ấy không phải lúc nào cũng được.
Dọn xong bữa, Lão Khúc gấp lại mảnh vải lau dầu Đỗ Nghi mua, gấp vuông vức như gấp một tờ biên nhận, đặt lên tấm chiếu Ôn đại nương đã gập đôi, để ở góc chính điện. Đỗ Nghi dìu Thất về gian ngủ, rồi khép cánh cửa ván lại, nhẹ, then gỗ chỉ kêu một tiếng tách nhỏ.
Đêm, Mặc ngồi một mình trong chính điện dưới cái đèn dầu thường còn lại chút dầu cuối. Ngón tay trái hắn rộp ba chỗ, chỗ mảnh vải ướt đã nóng lên. Hắn mở sổ ra, dưới dòng "hôm nay thử, giữ bấc nguyên", viết thêm một dòng, "ngày hai trăm bảy mươi sáu, Tết thắp bấc, thử một, không bén". Hắn không đếm lại số người về, và tấm ván trên án vẫn khắc "Ba trăm bấc. Về: 0."
"Ngươi ghi cái Tết đầu tiên của nhà vào sổ gạo à," nàng hỏi.
"Nhà ta không có cuốn sổ nào khác," hắn nói, "mà cái gì cũng phải ghi vào một chỗ."
"Thế thì năm sau nhớ mở trang này ra," nàng nói, "trước khi đi mua dầu."
Hắn đặt cuốn sổ xuống, ngẩng lên nhìn cái đèn ở đầu hàng thứ nhất bên trái. Dưới ngọn đèn thường, cái bấc vừa được cả nhà gọi tên vẫn nằm trong cái chụp đồng xỉn, đen, cong, và lạnh, lạnh đúng như sáng nay, trước khi ba mươi người đứng chật cả chính điện mà gọi ngày hôm nay là Tết.
