Trưa ngày ba trăm mười, Thất ngồi xổm cạnh đống nứa chặt dưới chân dốc, gõ từng ống vào đầu gối rồi ghé tai nghe, ống nào kêu đục thì bỏ sang trái, ống nào kêu thanh thì giữ lại, và tới ống thứ chín mới chịu đổ gạo vào.
"Sao phải chọn lâu thế, anh Thất, ống nào chẳng nấu được cơm?" người em hỏi, tay đã ôm sẵn một bó lá dong để nút miệng ống.
"Ống mỏng thì cơm mềm," Thất nói, "người mới ra không nhai được cơm cứng, ta nhai thử rồi."
Mặc đứng ở đầu đường rút, chỗ hai tảng đá khép lại thành một cái cổng hẹp, buộc một nút dây gai to bằng nắm tay vào gốc cây bụi mọc trong kẽ, kéo thử cho nút thắt hẳn rồi mới gọi Thất lên.
"Cáng sẽ về tới chỗ này," hắn nói, "ngươi ngồi sau nút dây mà nhận cáng, và dù có nghe gì ở dưới kia thì cũng đừng bước qua nó."
"Ta ở cáng," Thất nói, nhìn cái nút một hồi rồi mới nhìn hắn, "ngươi ở giáo, ông Đỗ ở đục, ai ở chỗ nấy."
"Ta không về tới nút dây thì sao?" Mặc hỏi.
"Thì ta nhận cáng của người khác," Thất nói, "cáng lúc nào cũng có người nằm, ngươi lo về cho đúng giờ là được."
Họ thử kéo người nhà sông già, người nặng nhất trại, qua cổng hẹp trên tấm ván, hết hai mươi hơi thở mới tới chỗ Thất ngồi, và Thất đặt tay lên mép ván đỡ cho nó khỏi lật.
Người nhà sông già, người sẽ ở lại giữ lưới, chuyển một câu nhắn từ núi với vẻ không muốn dính dáng gì tới nó.
"Lão Khúc dặn hạt nào xuống thì phải lên đủ," ông nói, "hụt hạt nào thì Lão ghi nợ người cầm kẹp, lãi tính theo ngày, ngày mưa tính gấp đôi."
Mạnh Hà ôm cái kẹp dài nhìn xuống hai đầu kẹp sém đen rồi ôm chặt hơn, và cả trại cười được một tiếng ngắn, lần đầu sau ba ngày.
Nguỵ muốn đặt thêm sợi dây thứ ba ở lối trên, nhưng dây nào cũng cần một người canh, mà người thì ai cũng đã có việc.
"Bỏ dây ba," Nguỵ nói, lấy than gạch nó khỏi bản vẽ trên phiến đá, "hai dây đủ cho năm mươi tám hơi, không đủ cho sáu mươi, ai chậm một hơi thì tự lo."
Khi Mặc dẫn khí xong thì phần cơm của hắn đã nằm nguội trên một tảng đá dẹt, vì Thất chăm số sáu với số tám xong mới chia, và hắn ăn nó trong lúc nhìn bóng vách phía tây bò dần về phía nét than của Nguỵ.
Chạng vạng, bóng vách chạm đúng vào nét khắc, và dưới vực doanh sáng lên cùng một lúc, gần ba trăm chấm đỏ, tiếng đọc số bắt đầu chạy từ đầu hàng thứ nhất, chỗ tướng ấn đỏ vẫn đứng hô số đầu. Nhưng lần này gã hô xong thì không đứng lại mà đi thẳng tới khúc nước, cây giáo cán sắt dựng cạnh chân, ngẩng mặt về phía sườn núi nơi hai bộ giáp lẽ ra phải được trả.
"Hết hạn," gã nói, không to, mà vách đá vẫn đưa nó lên tận chỗ họ nằm.
Nguỵ giật dây, và nắp ống mồi trong khe đánh bật lên, một luồng trắng đứng thẳng dậy từ miệng ống, hắt lên hai vách đá dựng nghiêng, lên mặt nước khúc sông, lên vành mũ của cả hàng đầu. Cả doanh quay đầu về phía khe, rồi tướng ấn đỏ rời hàng đi về phía ánh sáng không vội vàng gì, và sau gã có ba lính thường tách ra theo lối dưới.
Mặc đứng ở cửa khe, trên phiến đá phẳng đã dò, chân trái đặt trước. Mũi giáo tới trước cả tiếng chân, và hắn không đỡ nó mà đặt sống kiếm lên thân giáo, nghiêng nửa đốt theo đường thức hai đã sửa, để mũi giáo trượt sang trái cắm vào vách khe, cái lực trượt qua lưỡi kiếm mà không dội thẳng vào bản kiếm đã nứt.
Người em nấp sau tảng đá cửa khe giật dây bên trái, sợi dây hàng gấp đôi căng ngang cổ chân tướng ấn đỏ, và gã không ngã mà chỉ hạ mũi giáo xuống cắt đứt nó trong một nhát gọn.
"Dây trái đứt," Nguỵ nói từ trên đá, "lùi hai bước, hai thôi! Thằng em, xuống!"
Người em buông đầu dây đứt, theo rãnh đá khô dưới chân khe trượt xuống lối dưới, đúng đường cậu đã chạy thử ba lần từ trưa. Mặc lùi hai bước, và Nguỵ giật sợi dây sau từ trên đá, kéo mũi giáo lệch sang phải đúng lúc nó đâm lần thứ hai, cho hắn thêm đúng một bước chân. Nhát quét tiếp theo gã dồn cả vai vào, hắn đỡ bằng sống kiếm nghiêng, và cánh tay phải hắn tê dại tới tận vai, ngực nhói lại đúng chỗ đốt sườn thứ tư Đỗ Nghi đã ấn hôm trước. Khi gã giơ giáo lên cao, tấm giáp ngực đỏ hở ra một khe ở nách, và mặt trong của nó lóe lên những đường khắc chi chít dưới ánh trắng.
"Ba mươi hơi," Nguỵ nói, "còn hai mươi tám, đừng tiêu vào gã!"
Ở lối dưới, một trong ba lính thường đã đi lạc khỏi hai người kia, vào đúng cái lối hẹp giữa hai tảng đá nơi Đỗ Nghi đứng chờ. Tên lính có hai vằn đồng trên vai, mặt hướng về ánh trắng, chấm đỏ giữa mi tâm sáng rực, và không thấy ông thợ đứng cách mình một sải chân.
Người em vừa tới, không đẩy mà chỉ đặt hai bàn tay lên vai giáp tên lính ghì xuống nửa gang, đúng độ nghiêng của cữ gỗ hôm qua, đúng cái góc mà ở lượt thứ năm Đỗ Nghi đã chọc vào khoảng không.
Đỗ Nghi đâm. Tay ông để lỏng tới khi mũi đục chạm chấm đỏ mới siết, và mũi đục ngập vào đó không một tiếng. Nét quặp trên chân tóc rung lên, bắt đầu chạy về chỗ thủng, nhanh tới mức mắt không theo kịp, và ông thợ không rút tay về mà xoay cán đục nửa vòng, đúng động tác nới một cái nêm kẹt thớ, lưỡi đục cắt ngang sợi đỏ đang chạy.
Cái ấn tách ra với một tiếng khô của gỗ nứt dọc thớ. Từ chân tóc tên lính rơi xuống một hạt trắng cỡ hạt kê, và Mạnh Hà đã chìa sẵn cái kẹp lót vải ngay bên dưới, gắp nó giữa chừng, thả vào ống lót tro, đậy nắp, hai tay run bần bật mà không đánh rơi thứ gì.
"Ông Đỗ phá được rồi, anh Mặc ơi, ông phá được rồi!" cậu kêu lên, và tiếng kêu ấy vỡ giọng giữa chừng.
Rồi người lính thét lên, không phải tiếng của lính mà là tiếng một người bị đâm vào trán, cao và vỡ. Anh ta giằng cổ tay khỏi người em, ôm lấy mặt, ngã quỵ xuống đá, và Đỗ Nghi buông cái đục, mép da non hai ngón toạc ra theo cán, quỳ xuống đỡ đầu anh ta khỏi mép đá bằng cả hai bàn tay.
"Đau thì kêu," ông nói, "kêu cho to, ở đây không ai trừ cơm vì tiếng kêu."
Người lính kêu, và nhìn qua kẽ ngón tay về phía khe, nơi thân hình cao lớn của tướng ấn đỏ đứng giữa ánh trắng, rồi co rúm lại, lùi vào lòng người em, run tới mức giáp va lách cách vào đá.
"Ai đứng kia, cái người to ấy là ai?" anh ta hỏi, giọng lạc đi, rồi hỏi luôn một câu khác, câu đau hơn, "còn ta, ta tên là gì, có ai biết ta tên là gì không?"
Không ai trả lời được, người em ôm chặt lấy anh ta, cả hai cùng run, còn Mạnh Hà giữ cái ống nóng trước ngực, nước mắt chảy xuống mà không giơ tay lên lau.
Tướng ấn đỏ đã nghe tiếng thét. Gã rút mũi giáo khỏi vách đá, quay đầu nhìn xuống lối dưới, nhìn ông thợ đang quỳ đỡ đầu người lính cũ của mình, nhìn cái đục rơi cạnh đầu gối ông. Đám khiêng gỗ đã quỳ, đúng như gã nói hôm qua, chỉ là quỳ để đỡ đầu người của gã.
"Thợ," gã nói, chỉ một chữ, và cái nhìn của gã đổi hẳn.
Gã bỏ Mặc lại, cây giáo quét ngang xuống lối dưới, nhắm thẳng vào lưng Đỗ Nghi đang cúi, nhanh hơn bất cứ nhát nào gã đã đánh vào Mặc, trong khi Mặc ở cách đó bốn bước với một cánh tay còn tê.
Không ai thấy Thất đã bước qua nút dây và xuống dốc từ lúc nào, chỉ thấy Thất đứng giữa cán giáo và lưng ông thợ, hai tay ôm lấy cán sắt, không đỡ được mà chỉ làm nó chậm lại. Cái lực của một người đại viên mãn hất Thất văng sang bên, sườn trái đập vào mép đá, và tiếng xương nứt nghe rõ hơn mọi tiếng khác trong khe.
"Ông Đỗ, đứng lên," Thất nói, chỉ chừng ấy, rồi gập người lại.
Nguỵ giật nốt sợi dây sau, mũi giáo lệch đi nửa sải, và Mặc tới được, đứng vào giữa, kiếm chĩa thẳng cho gã thấy mũi kiếm.
"Lui," gã nói, nhìn vết nứt trên bản kiếm chứ không nhìn mũi, "kiếm nứt không che được thợ." Hai anh em kéo Thất lên tấm ván, kéo người lính vừa tỉnh lên tấm ván kia, lao qua cái cổng hẹp đã thử.
"Kéo, đừng nhìn lại!" Nguỵ quát xuống, rồi khép nắp ống mồi bằng cái kẹp thứ hai, gắp nguyên hạt cũ ra khỏi khe, nhét vào túi áo trong, và ánh trắng tắt phụt.
Cái ấn lớn bằng bàn tay trên trán tướng ấn đỏ rực lên, đầu gã giật về phía bắc. Gã lùi từng bước giật cục về hàng, mắt vẫn dán vào cái đục nằm trên đá, mũi giáo kéo lê vạch một đường dài trên sỏi.
"Năm mươi sáu hơi," Nguỵ nói khi họ đã nằm sau đá, "ra một người, nằm một người, hạt mồi còn nguyên, chậm thêm hai hơi nữa là ta bỏ cả hai tấm ván."
Trong hõm đá có vách che ba mặt sau tuyến canh, họ đặt Thất nằm ngửa trên tấm ván, không kê gối. Đỗ Nghi nẹp sườn trái cho Thất bằng hai thanh nứa chẻ đôi và dải vải xé từ vạt áo mình, ấn tới đâu thì Thất nín thở tới đó.
Nẹp xong mà Thất vẫn lạnh, hơi thở mỗi lúc một thưa, mắt mở mà nhìn chậm, khi Mặc gọi thì phải một hồi mới quay sang. Cái lạnh không nằm ở chỗ xương gãy mà lan từ chỗ ấy ra cả hai cánh tay, giống một cái bếp tắt từ lâu vừa bị ai lấy mất hòn than cuối cùng.
Mặc lấy ra cái ống lót tro hắn để riêng từ đêm qua, ống của hạt cỡ gạo nếp, và quỳ xuống bên ván.
"Đêm qua ngươi bảo để tính sau," hắn nói, "giờ ta hỏi lại ngươi đúng một lần."
Thất nhìn cái ống, môi mấp máy hai lần mới ra tiếng.
"Có," Thất nói, "mà đừng để ông Đỗ cầm kẹp, tay ông còn toạc."
Hắn gắp hạt ra bằng cái kẹp lót khăn ướt, cầm bằng tay trái, đưa lại gần ngực Thất, cách một gang, rồi nửa gang. Đỗ Nghi ngồi đối diện, kê bàn tay mình dưới cổ tay hắn cho kẹp khỏi run, mắt nhìn hạt, miệng đếm nhịp thở của Thất thành tiếng.
Sợi sáng trên hạt nghiêng về phía Thất, lúc đầu mảnh bằng sợi tóc rồi dày dần, và chỗ lớp áo trên ngực Thất ửng lên một màu trắng mờ. Hắn rút kẹp ra xa nửa gang thì sợi sáng mảnh lại, đưa vào gần thì nó dày lên, cứ thế theo đúng cái nhịp hắn đã thử với sỏi nung, cho tới khi hai đầu ngón tay trái kẹp sát hạt rộp lên hai bọng nước mà hắn không dám buông.
"Còn một chút nữa thôi, anh Mặc, đừng buông," Mạnh Hà nói khẽ, mắt không rời sợi sáng.
Hạt cháy hết, không còn một mẩu nào để hoàn lại vào ống, và suốt từ chạng vạng tới giờ trong ngực hắn không có một tiếng nào.
"Ấm rồi thì nhấc cáng được chưa?" Đỗ Nghi hỏi, tay vẫn chưa rời cổ tay hắn.
"Giữ nguyên nẹp, chưa cho ngồi lên," Mặc nói, "lửa giữ được hơi ấm chứ không hàn được xương."
Thất ấm lại từ ngực ra, hơi thở dày hơn, mắt đi nhanh hơn.
"Ấm tới đâu thì nói ta nghe," Đỗ Nghi nói, "ta còn đếm."
"Tới cổ tay rồi," Thất nói, "ông đếm tiếp cho mấy ngón đi, ngón ta còn lạnh."
Việc đầu tiên Thất làm là quay đầu tìm cái ống nứa mỏng nằm cạnh bếp, vẫn còn nguyên nút lá dong.
"Cơm chín rồi," Thất nói, hất cằm về phía người lính vừa tỉnh đang ngồi co ở góc hõm, "cho nó, bóc vỏ ra rồi hẵng đưa."
Mặc cầm ống cơm sang góc hõm, và hai đầu ngón tay rộp đau buốt khi chạm vào thân nứa còn ấm. Cả đêm ấy hắn không cầm nổi chuôi kiếm, và nếu có ai lần theo vệt ván thì cả hõm chỉ có một cây cung với một cái đục.
Người lính vừa tỉnh cầm ống cơm mà không ăn, và mỗi khi Đỗ Nghi động vào hòm đồ nghề thì anh ta lại co rúm người lại.
"Ông định đóng giáp lại cho ta à, đóng lại rồi cho ta về hàng à?" anh ta hỏi.
"Ta tháo được," Đỗ Nghi nói, "chứ ta có biết đóng lại đâu."
Người em bật cười trước, rồi tới người anh, và người lính nhìn hai người cười một hồi mới cầm ống cơm lên cắn, cắn cả vỏ nứa.
"Hàng mười một, số ba," Nguỵ đọc con số khắc trên ngực giáp anh ta, lần thứ hai từ lúc kéo ván. Lớp giáp gỉ tới mức Đỗ Nghi chọc ngón tay thủng được hai chỗ, đinh tán mục cả mũ, vậy mà bàn tay đang cầm ống cơm kia căng da, không một vết đồi mồi, bàn tay của người chưa tới ba mươi tuổi.
"Ngươi còn nhớ được những gì, nhớ gì cũng được?" Mặc hỏi.
"Đứng, nhìn về bắc, đọc số, chiều nào cũng thế," người số ba nói, "ta không nhớ đã bao nhiêu chiều, cũng không nhớ trước khi đứng là gì."
Anh ta đưa tay lên sờ trán, chỗ ấn vừa vỡ giờ chỉ còn một vệt xám, rồi khóc không thành tiếng.
Đỗ Nghi cầm bàn tay ấy lật ngửa ra dưới ánh lửa, đặt cạnh bàn tay đồi mồi của chính mình, rồi buông ra.
"Giáp mục bằng ấy năm mà tay này không già lấy một ngày," ông nói.
"Ta đoán cái ấn giữ cho thân đứng yên," Mặc nói, "Thất không ấn không lửa, nên Thất mới bảo ta chỉ còn vài năm."
"Đoán thì cứ đoán," Đỗ Nghi nói, "nhưng người tỉnh đầu tiên trên núi chưa được mồi hạt nào mà vẫn đi lại, cậu đừng ghi cái đoán ấy vào sổ vội." Ông gõ ngón tay lên nắp hòm hai nhịp. "Một ấn vỡ ra một hạt, một người ra lại muốn một hạt, sổ này gõ mấy lần cũng không dư."
Người số ba đã thôi khóc, bò tới ôm lấy cái hòm đồ nghề, hai tay níu chặt mép nắp mẻ, ngẩng lên nhìn Đỗ Nghi, người duy nhất anh ta thấy tháo được cái thứ đã đóng chặt mình bấy lâu.
"Tên ta ở đâu, ông tháo được cái ấn thì ông tìm được cái tên, phải không?" anh ta hỏi.
Đỗ Nghi không trả lời ngay mà quay đầu nhìn ra miệng hõm, xuống phía đáy vực tối om, nơi giữa gần ba trăm chấm đỏ có một cái ấn lớn bằng bàn tay vẫn đứng ở đầu hàng thứ nhất.
"Giáp ngực tướng ấn đỏ có hai lớp, mặt trong khắc chữ kín, ta thấy lúc gã giơ giáo," ông nói, "mai ta xuống lột tấm giáp ấy ra mà đọc."
