Chiều ngày bốn trăm bảy mươi chín, Tần Hưởng ngồi xổm sát hàng rào tre của khu chờ xử với một xâu dép cỏ mới vắt trên vai, tám đôi, mua ở đầu chợ bằng chính số tiền công ông chưa từng chịu lấy.
Ông luồn từng đôi qua kẽ rào, và với mỗi đôi ông hỏi đúng một câu, nhỏ tới mức người gác chỉ nghe ra tiếng cỏ sột soạt.
"Đêm nay còn đi không, hay đổi ý thì cứ nói, không ai trách?"
"Còn," chàng trai áo trắng nói, nhận đôi đầu. "Lên xe tôi sẽ ngồi sát bậc, chỗ xuống được ngay, ông bảo người của ông nhìn chỗ ấy. Tôi ngồi đâu cũng chọn chỗ gần cửa, mẹ tôi bảo từ bé tôi đã thế."
Sáu người sau trả lời bằng một chữ, có người chỉ nắm chặt đôi dép vào ngực. Người đàn bà tóc lẫn bạc là người cuối trong tám, và bà không đưa tay ra nhận mà thò một bàn chân trần nứt nẻ qua kẽ rào.
"Tôi sợ nước," bà nói, "cả đời chưa xuống thuyền lần nào, ông buộc chặt giùm tôi cho cái chân nó khỏi run giữa đường."
Tần quỳ một gối, luồn quai dép qua cổ chân bà bằng bàn tay phải, tay trái vẫn treo trong đai. Ông thắt nút đầu, rồi dừng lại, đặt đầu quai kia vào tay bà.
"Tay ta chỉ buộc được đầu này," ông nói, "đầu kia bà tự buộc, cho đôi dép nó biết nó đi theo ai."
Bà thắt nút cuối, hai lần mới chặt, và lúc rút chân về bà đứng thẳng lưng hơn lúc thò ra. Tần không mua đôi thứ chín, vì người thứ chín chưa hỏi ai câu gì.
Ở đầu kia rào, Hoài Quang bước ra khỏi hàng người dâng thường, đứng ngay trước án người ghi lễ áo xám.
"Tờ phiếu nằm cạnh túi bạc hôm nọ ghi đèn cháu giao cho ai ạ?"
Người ghi không ngẩng lên, chỉ lật thẻ gỗ của cô sang khay cỗ thứ ba.
"Cô sang hàng cuối, cỗ thứ ba, giao ở bến Thanh Vân," ông ta nói. "Phiếu là việc của kho, người ngồi xe không phải đọc."
"Còn ngày về thì ghi ở đâu ạ?" cô hỏi tiếp.
"Sổ của ta không có cột ấy," ông ta nói, và gọi tên người kế tiếp.
Liễu thẩm đứng ngoài rào, cái túi kim vải xanh đeo lệch trên vai từ sáng mà chưa mở lần nào. Hoài Quang đi dọc hàng rào tới chỗ mẹ.
"Mẹ có sợ không?" cô hỏi. "Con hỏi thật, nếu con không đi nữa thì mẹ có sợ không?"
"Sợ chứ, mẹ sợ đói, sợ hàng xóm, sợ quan đọc tên mẹ giữa chợ," bà nói, rồi siết quai túi. "Nhưng mẹ khâu áo để nuôi con, chứ mẹ không đem con đi đổi lấy cái nghề khâu áo, con nhớ cho mẹ chỗ ấy."
Hoài Quang không trả lời, và phu lễ dán tờ niêm lên cột cổng nhận cơm, và lối đưa đồ khép lại giữa hai mẹ con.
Canh đầu đêm, đường ven sông ra bến lễ hẹp nhất ở cuối chợ, một bên là tường kho muối, một bên là lan can đá của bến phụ, vừa một cỗ xe chứ không lọt hai. Lão Khúc và Tần đã đẩy chiếc xe thuốc rỗng ra nằm ngang lối ấy, tháo một bánh dựng vào tường, và lão ngồi trên càng xe đếm tiền dưới ngọn đèn dầu. Dưới tấm bạt phủ thùng xe là mười hai mái chèo của mấy chiếc đò buộc ở bến phụ, lão thuê trọn đêm từ chiều.
Mặc đứng ở đầu cầu, chỗ bậc đá cuối cùng gặp ván cầu bắc sang bè, chân trái trước, chuôi kiếm cụt trong tay phải. Sát cái cọc lan can cuối, sợi dây của Đỗ chui xuống dưới đá rồi chạy ra cọc bè. Nguỵ ngồi xổm ở bậc trên với đầu dây quấn hai vòng quanh cổ tay, Đỗ đứng ở mép bè đầu ván cầu, và Mạnh Hà ngồi trên bè với cây sào gác ngang đùi.
"Hai tiếng gõ ta mới kéo," Nguỵ nói xuống bè, cộc, "gõ sớm thì ta cũng không kéo."
Cỗ đầu đoàn là xe chờ xử, tám người ngồi trước mâm đèn với tám chụp giấy đỏ, và Tống quản sự đi bộ cạnh bánh trước với trường thương dựng thẳng. Hứa lễ quan ngồi trên cỗ thứ năm giữa một tốp phu cầm gậy, còn người ghi lễ ôm sổ đi theo sau cùng. Xe đầu tới chỗ xe thuốc nằm ngang thì dừng.
"Gãy trục từ chiều," Lão nói, giơ cây đèn dầu cho người ta thấy cái bánh dựng tường. "Thợ hẹn canh hai, các ông chờ thì chờ, khiêng hộ thì ta biếu mỗi ông một bát nước."
Tống không trả lời Lão mà nhìn lối hẹp, nhìn ván cầu, rồi nhìn Mặc, và y rời bánh xe trước khi Hứa ở cuối đoàn kịp đứng dậy.
Tần đã ở cạnh mâm đèn, lách cái móc sắt dẹt vào khe giữ mâm, nạy một nhát bằng tay phải, và cả cái mâm lỏng ra trên khung xe.
"Đèn ai người nấy lấy," ông nói lên phía tám người, "ta không cầm ngọn nào, mà ai cầm nhầm thì tự đi đổi lại."
"Bè ở dưới," Mặc nói, lưng quay về phía bè. "Ai đi thì tự xuống, ai ở thì cứ ngồi yên trên xe."
Chàng trai áo trắng ngồi sát bậc đúng như cậu đã dặn, và cậu là người đầu tiên nhấc chụp đỏ của mình khỏi mâm, ôm vào ngực rồi trèo xuống. Bảy người theo cậu, ai cũng cúi tìm chữ mình dưới chân đèn, một người đàn ông cầm nhầm ngọn bên cạnh, nhìn chữ rồi lúng túng đổi lại. Một phu lễ vung gậy về phía người thứ hai, Đỗ chạy lên ba bậc chắn bằng cán chèo, nhưng đầu gậy vẫn sượt qua trán cô một đường máu.
Tống đâm thẳng, không thăm dò, mũi thương tới ngực Mặc theo một đường thẳng, khuỷu tay ép sát sườn. Mặc lùi hai bước tới sát cái cọc lan can cuối, và lớp băng ở ống chân phải ướt lại từ trong ra.
Tống không đuổi theo mà hạ mũi thương, đưa dọc bậc đá tới hai vòng dây quấn trên cổ tay Nguỵ.
"Bến Thanh Vân buộc dây kiểu này từ trước khi ông cầm kiếm," y nói.
Mũi thương hất lên một nhát. Sợi dây đứt ngang ở chỗ nó rời tay Nguỵ, đầu đứt giật ngược về phía lan can rồi rơi nằm im trên đá ngay cạnh chân trái Mặc.
"Đứt rồi, đầu kia ở chân ông," Nguỵ nói, gọn, không quay đầu.
Chàng trai đặt chân lên ván cầu đúng lúc ấy. Cậu bước một bước, chờ ván thôi rung, rồi bước tiếp, chụp đèn ôm trước ngực, và Đỗ ở mép bè chỉ đưa tay ra khi chân cậu đã chạm mặt bè.
"Chờ ván thôi rung hẵng bước," cậu quay lại gọi người thứ hai, "nó rung lâu hơn mình tưởng."
Tống không đâm vào người Mặc nữa mà quét cán ngang, nhắm vào khoảng giữa hắn và đầu ván cầu, nơi người thứ hai đang ôm chụp đèn bước xuống bậc cuối. Mặc đặt chân trái lên trước nửa ngón, hạ cổ tay theo nửa đường cong còn lại của thức hai, để lưỡi cụt chỉ chạm vào thân cán rồi dẫn nó trượt sang lan can, và cán thương nghiến vào đá, kéo theo một lớp da ở cổ tay phải hắn, và cái khớp bọc sắt oằn đi một sợi tóc.
Châm. Mũi kiếm cụt đi thẳng vào cái chốt gỗ giữa khớp, đúng cữ đã đâm bảy lần dưới tấm bạt, và hắn nghe tiếng gỗ vỡ trước khi thấy nó vỡ. Đoạn cán đầu lìa khỏi đoạn cán sau, mũi thương bọc sắt rơi xuống bậc đá, nảy một cái rồi lăn qua mép, rơi xuống khe nước giữa bến và bè. Người phu cầm đuốc đứng sau Tống lùi hẳn một bước, ngọn đuốc chao, và trên tường kho muối có người khách chợ nói to hơn mình định.
"Cán Thanh Vân mà cũng gãy được à?"
Tống nhìn đoạn cán gãy trong tay đúng một nhịp, rồi xoay nó lại, cầm làm gậy. Y đánh ngang vào sườn phải Mặc một nhát, rồi đá vào đầu ván cầu cho cả tấm ván giật lên. Xương sườn hắn kêu một tiếng dưới lớp áo, và trên ván cầu, người đàn bà tóc lẫn bạc, người thứ tư, khuỵu xuống giữa chừng, hai tay ôm chụp đèn, đầu gối run tới mức Mặc thấy được từ chỗ hắn đứng.
Đỗ bước ra mép bè, chìa một bàn tay tới gần mà chưa chạm.
"Bà cần tay không?" ông hỏi.
Bà lắc đầu, và Mạnh Hà tì sào xuống đáy sông cho bè khỏi xoay, và bà ngồi trên ván một lúc, rồi chống một tay đứng dậy, cái nút dép bà tự thắt vẫn chặt, và bà bước nốt sáu bước sang bè.
"Có sáu bước mà cả đời tôi không dám," bà nói khi chân chạm mặt bè.
Mặc đếm nhóm sau, năm, sáu, và đếm nhầm thành tám khi người thứ bảy còn ở bậc trên, vì đoạn cán của Tống lại tới, lần này nhắm vào đầu gối trái, cái chân duy nhất hắn còn tin. Hắn đưa vai trái ra đỡ thay đầu gối, và cái vai cũ không kêu nữa mà chỉ tê dại đi, rồi người thứ tám qua.
"Tám," Mạnh Hà nói từ bè, sửa con số cho hắn.
Phía sau xe thuốc, Hứa lễ quan đã xuống xe. Gã cho phu đứng thành một hàng ngang chắn lối ra bậc đá, hai người khiêng một thanh chắn gỗ ngang hông, và gã gọi các cỗ sau quay càng về khu rào. Cỗ thứ ba không quay, vì người kéo vừa nhấc càng thì Hoài Quang đã nói từ trên xe.
"Bác dừng lại cho cháu xuống, bác không phải kéo cháu nữa."
Cô nhấc cái chụp lễ trắng của mình khỏi mâm đèn và tự bước xuống bậc xe. Liễu thẩm chạy tới từ đám người nhà đi sau đoàn, nhưng không nắm lấy con. Tiếng khóc bật ra khỏi bà một tiếng, to, thô, rồi bà cắn nó lại, tháo cái túi kim vải xanh trên vai xuống và quàng nó qua cổ con gái, cài nút cho chắc.
"Đi đi, đi cho đàng hoàng," bà nói. "Kim chỉ trong ấy đủ cho con vá một năm, kéo thì mẹ mài rồi, đừng cắt gì bằng răng."
Hoài Quang ôm chụp đèn đi tới hàng phu, còn Hứa đứng sau thanh chắn, tay phải đặt trên đầu thanh gỗ.
"Người đã vào hàng," gã bắt đầu.
"Đèn chưa tới bến giao thì chưa tính là hàng giao, quan ạ," người ghi lễ nói từ sau lưng gã, mắt vẫn trên sổ, bằng đúng cái giọng đều hôm đọc thứ tự rơi. "Sổ ta mới ghi người lên xe, chưa ghi đèn xuống bến."
Hứa nhìn sang hàng khách chợ đã kéo tới đứng dọc tường kho muối, những người hôm thử đèn đã đứng sau vạch phấn, và bàn tay trên thanh gỗ không ấn xuống. Tần Hưởng bước tới đầu kia thanh chắn, chỗ người phu già từng ký giữ hàng cùng ông suốt mười mùa đang cầm, và người phu ấy nhìn ông một lúc.
"Mười mùa rồi, ông Tần," người phu nói, rồi buông tay. Tần nhấc đầu gỗ lên bằng bàn tay phải, nâng cao ngang vai ngay trước mặt Hứa, và giữ yên.
"Ta chỉ nhấc cái thanh gỗ, quan ạ," ông nói, "còn ai qua thì người ấy tự qua, quan ghi tên ai thì cứ ghi."
"Cháu không dâng nữa," Hoài Quang nói, với Hứa, với người ghi, với cả hàng phu, và cô bước qua dưới thanh gỗ.
Tống đã thấy cô. Y bỏ Mặc, bước ngang về phía đầu ván cầu, nơi còn đúng một khoảng trống giữa thân Mặc và lan can. Mặc dời người theo y, chân trái trước, không lùi thêm, và đoạn cán đập vào vai trái hắn lần thứ hai, rồi lần thứ ba vào cổ tay cầm kiếm, và hắn vẫn đứng ở chỗ ấy, giữ cho khoảng trống bên cạnh mình rộng đúng bằng một người. Hoài Quang đi vào khoảng trống, đặt chân lên ván cầu, chờ ván thôi rung, rồi bước tiếp.
Chân cô chạm mặt bè, và Mạnh Hà gõ hai tiếng vào mạn.
Tống nhảy lên ván cầu. Dây đã đứt dưới chính mũi thương của y, nên y tin cái chốt dưới đầu ván chỉ còn là một mẩu gỗ, còn trên bè là chín ngọn đèn đã nằm trong phiếu giao mang chữ ký của y. Y cần cây cầu cho cả đoàn phu theo sau, và y lao về phía bè bằng hai bước dài của người Đại Viên Mãn.
Mặc cúi xuống, nhặt đầu dây đứt nằm cạnh chân trái, quấn hai vòng quanh chuôi kiếm cụt, tì chuôi vào cái cọc lan can cuối, rồi ngả cả người ra sau. Thanh sắt gang tay không đủ dài để vẽ một đường cong, nhưng vừa đủ làm một cái tay đòn. Dây căng, chốt giữ ván rít lên trong khe đá, rồi bật ra.
Ván cầu xoay, và Tống mất chân ở bước thứ ba. Y không rơi ngay mà vung đoạn cán ra móc lên lan can, định kéo mình về. Mặc rút chuôi kiếm khỏi vòng dây, đạp chân trái vào chân cọc, và gạt sống thanh sắt cụt vào đoạn cán ngay chỗ nó móc trên đá. Đoạn cán trượt khỏi lan can, và Tống rơi xuống khe nước giữa bến và bè, vướng giữa đám dây neo và mạn bè hàng.
Hàng phu sau thanh chắn đứng sững, một người đánh rơi gậy xuống đá kêu một tiếng cạch. Người ghi lễ dừng bút giữa một nét, rồi cúi xuống viết nốt. Trên tường kho muối có ai đó bật ra một tiếng "ồ", rồi tự lấy tay bịt miệng.
Tống không chìm. Hai tay y đã xé đứt một sợi neo trước khi đầu y nhô lên khỏi mặt nước, rồi sợi thứ hai, và cái bè hết neo bắt đầu trôi. Mạnh Hà rút sào, đẩy bè ra khỏi bậc đá cho dòng nước bắt lấy.
"Ba bước thôi, ông đừng bước thứ tư, cái chân ấy không có bước thứ tư đâu," Đỗ gọi từ mép bè, và Mặc lùi lên hai bậc, đếm một, hai, ba, rồi nhảy. Hắn rơi xuống mép bè bằng chân trái, chân phải khuỵu ngay sau đó, và Đỗ túm lấy cổ áo hắn chứ không phải tay. Nguỵ nhảy sau, nhẹ hơn.
"Ngồi xuống cả," Đỗ nói với chín người trên bè, "ai đứng thì bè chòng chành, mà tôi chỉ còn một tay giữ sào."
Tống đã leo lên bậc đá, nước chảy ròng ròng từ tay áo, và y nhìn mấy chiếc đò buộc ở bến phụ, rồi nhìn tấm bạt trên xe thuốc, nơi đầu mười hai mái chèo thò ra ngay sau lưng Lão.
"Đò," y nói với phu.
"Đò thì chủ nó cho ta thuê trọn đêm rồi," Lão nói, không nhổm dậy, "quan muốn mượn thì sáng mai tới hỏi chủ đò, ta chỉ ngồi giữ."
"Khiêng mâm đèn lên xe ta," Tống nói với phu, mắt đặt trên cái mâm trống tám chỗ. "Trước sáng, quầy nào mang dấu Khải Phong cũng phải đóng."
"Ghi," Hứa nói với người ghi, giọng vọng ra tới mặt nước. "Chín người bỏ lễ trong canh đầu. Người đứng đầu bến là kẻ đã bảo đảm hàng ở lễ thử đèn, tên hắn và tên lão giữ quầy kia ghi cạnh thẻ nợ dãy lò."
Đỗ mở cả hai gói thuốc dự phòng ngay trên bè, rắc gói đầu lên trán người thứ hai, chia gói sau cho ống chân, cổ tay và sườn của Mặc.
"Hết rồi đấy," ông nói. "Từ giờ tới núi ông mà rách thêm chỗ nào thì tôi khâu bằng chỉ của con bé."
Hoài Quang ngồi cạnh người đàn bà tóc lẫn bạc, túi kim của mẹ trên ngực, và cô không ngoái về phía bến. Chàng trai áo trắng dịch tới gần Mặc, chụp đỏ trên đầu gối, lửa bên trong đứng thẳng.
"Trên núi ông," cậu hỏi, "chỗ gần cửa còn trống không?"
"Cả án còn trống," Mặc nói.
