Người vợ mang chiếc đèn tới sân nhận đèn khi sương còn bám trên bậc, ôm nó trong áo trước khi chịu để người giữ sân nhìn mặt chồng mình.
Ông già dựa vào Diệp, chân còn run sau buổi chạy hôm qua. Mặc đi bên kia, qua cánh cửa đá đã thấy cốc chủ cúi trên một đế đèn, hai nửa sành bị khóa sát nhau bằng một vành đồng xỉn.
"Đặt lên bậc," cốc chủ nói, vẫn nhìn chiếc đế trong tay. "Chưa ai lấy của bà."
Người vợ ngồi xuống ngay bậc, giữ đèn trên đùi trong khi cốc chủ khóa nốt vành đồng rồi mới ngẩng mặt, ánh sáng ở sân lộ rõ đăng ấn hình đèn lồng giữa trán ông ta, đầy và vững dưới chân tóc bạc.
Một luồng linh áp chạm mặt bậc, đè sương nước thành những hạt nhỏ chạy về rãnh. Mặc nhận ra Nguyên Anh đại viên mãn, cách sức mình hai tiểu kỳ, qua chính dòng lực khiến mép áo Diệp ép sát vào chân.
Hắn bước lên trước nàng, cốc chủ thôi nhìn đôi già, kéo chiếc ghế gỗ tới gần mặt án, ra hiệu cho hắn ngồi.
"Ngươi muốn học nghề thì nhìn cho rõ, chỗ này khác cái cửa hôm qua."
Phía tây sân có người đang bưng cơm tới một bà lão ngồi dưới mái thấp, trước bà là đế đèn còn một phía sáng, nửa bên kia đã trống, và một chiếc áo đàn ông gấp trên ghế bên cạnh.
Người bưng cơm gọi bà ăn, bà nhìn bát rồi hỏi phần kia đâu. Khi người ấy chỉ bát thứ hai đã đặt sát đầu gối, bà lại đưa mắt tìm chiếc áo, ngón tay miết trên một nếp vải còn mới.
"Bà đã ăn rồi mà," người bưng cơm nói, "ban nãy chính bà bảo để phần ấy cho ông."
Bà lão cúi xuống, nhìn những hạt cơm dính trên vạt áo mình, một lúc sau bà kéo bát thứ hai vào chỗ tối bên ghế, lấy chiếc áo phủ lên cho khỏi bụi.
Người vợ ngồi ở bậc lập tức quay mặt đi, chồng bà nhìn lâu hơn, miệng mấp máy nhưng không gọi người dưới mái.
"Đèn bà ấy bị tách bao lâu rồi?" Mặc hỏi.
"Qua một chuyến hàng," cốc chủ đáp. "Bà ấy còn sống, ông ấy cũng còn sống, giữ chung nữa thì bà ấy kéo cả hai xuống."
"Ngọn mang đi nằm ở đâu?"
"Thanh Vân nhận, tông ấy cần đèn nộp thay, người ở đây cần giữ được phần còn cháy."
Lão Khúc đứng sát án, ngón tay gõ nhẹ lên chiếc hòm ngọn lẻ đã niêm dấu Thanh Vân, cạnh hòm có tờ khế, mép dưới in vết đế đèn, mực chỗ người nhận chưa khô hẳn.
"Phần còn cháy thì ở trong hòm này," Lão nói, "còn bà ấy phải ngồi kia chờ người nhắc đã ăn cơm. Cốc chủ bán hàng hay thật, người trả giá lại ngồi khuất sau lưng."
Cốc chủ kéo tờ khế ra khỏi ngón tay ông.
"Khúc lão bản từng bán đèn, chắc biết giá hơn ta."
Lão nhìn bà lão dưới mái lần nữa, rồi chỉ khoản trả ở khế.
"Thế phần này nhận đủ chưa? Ta hỏi bằng miệng người từng bán."
Cốc chủ bảo người coi kho mở cửa bên án. Trong gian hẹp phía sau có bốn ống giữ lửa đặt riêng trên lớp lót khô, người giữ lửa đang chờ người khác vào thay. Khi nắp che ngoài được nâng lên, ánh trắng hắt vào đáy vòm, làm bóng hòm Thanh Vân kéo dài trên sân.
Mặc thấy trọn lửa trời, từng hạt nguyên trong ống, nóng đến mức hơi nước trên tường khô thành vệt. Màu trắng ấy khác hẳn ánh đèn người vàng yếu qua khe hòm bên ngoài.
"Chuyến trước đã trả đủ," cốc chủ nói, "ngươi còn muốn đối gì nữa?"
Lão buông mép khế, người coi kho hạ nắp che. Cánh cửa khép trước mắt Mặc, bên trong vẫn có tiếng người nhắc thay tấm lót đã ẩm, rồi chỉ còn tiếng khóa.
Mặc nhìn xuống đế đèn trên án, một vật chứa có hai miệng sành hướng vào nhau, chỗ ghép nằm kín dưới vành đồng, từ ngoài chỉ thấy một đường chỉ mỏng.
"Tôi đổi đan lấy cách làm đế này."
"Đan của Khải Phong?"
"Cốc chủ chọn dược, tôi luyện."
Cốc chủ lấy chiếc đế khỏi án, đặt xuống rãnh đá giữa sân. Đế vừa khớp vào hai chân kê, vành đồng không cần ai đỡ đã đứng thẳng, một vệt sáng mỏng chạy qua rãnh rồi dừng sát mũi giày Mặc.
"Ngươi luyện được mấy mẻ đan thì về giữ lò," ông ta nói. "Người trong cốc học nửa đời còn phải mang đèn đến tay ta, ngươi định mua cả nghề bằng mùi thuốc?"
Diệp đỡ ông già đứng dậy, ánh đèn chung trong áo người vợ rung theo. Cốc chủ đưa tay về phía bà, nhưng Mặc đã bước vào giữa, vệt sáng dưới sân chạm tới đế giày hắn.
"Hôm nay họ mang đèn đến cho ông xem, giờ ông đã xem rồi, để chúng tôi đi."
Mặc nói xong cúi nhấc chiếc đèn lên, trao lại cho người vợ, linh áp từ rãnh ép vào bắp chân, hắn đưa lực xuống gót, bước khỏi đường đá sáng mà chưa rút kiếm.
Cốc chủ nhìn bước chân ấy, ngón tay đang đặt trên vành đồng khép lại, ánh dưới sân tắt, người giữ cửa mở cánh đá cho họ đi ra.
"Cứ đem về," cốc chủ nói, "lúc ông ấy không mở mắt nữa, bà sẽ tự mang tới."
Người vợ đi qua cửa rất nhanh, tới chỗ khuất sân mới quay lại đợi chồng, ông già không theo kịp, phải ngồi trên một bậc thấp, ngửa cổ hớp hơi qua cái miệng đã tái.
Ông nhận chiếc đèn từ tay vợ, ôm trước ngực, ánh lửa trong chụp chao theo mỗi hơi thở, còn bà đứng che nắng ở phía ông vừa ngồi xuống.
"Bà đừng lên đó một mình," ông nói. "Người ta gọi thì đợi tôi, tôi nằm cũng nghe được."
"Ông ngủ thì tôi gọi dậy. Đi đâu cũng mang cả ông theo, được chưa?"
Bà đáp gắt hơn lúc ở sân, ông cúi đầu, để yên cho bà phủ vạt áo lên hai đầu gối. Diệp ngồi xuống bậc dưới, nhìn qua khe tường còn thấy người bưng cơm đứng chờ dưới mái, bát cơm thứ hai vẫn bị chiếc áo phủ kín.
Mặc nhìn từ đó sang người vợ trước mặt, rồi chỉ lối về chái cho Diệp, nơi cái lò gốm cũ còn giữ được một khoảnh bóng râm.
"Ông ta bán phần nào?" Diệp hỏi Mặc khi họ đã về tới chái.
Người vợ nghe được, tự đáp trước khi Mặc mở miệng.
"Phần của người còn đủ sáng. Người yếu vẫn giữ cái đế cũ, ai tối thì cứ tối dần."
Bà nói xong đưa chiếc đèn vào gian ngủ, đặt ở chỗ cả hai người nằm đều thấy được. Trong ngực Mặc, Chiêu im lặng, hắn đứng ngoài cửa nhìn hai chỗ trên chiếc phản, vết nằm bên trái đã lõm sâu hơn bên phải.
Sáng hôm sau, Lão Khúc trở về với một gói rơm kẹp dưới nách. Ông đặt nó lên bàn gốm cũ, mở ra một đế đèn vỡ đã hết lửa, phía miệng bị mẻ, dưới chân còn dấu mài từ lúc người ta tháo khỏi sân.
Bốn thạch mua mẫu hỏng ấy được Lão trả ngay ở cửa sau, trong khi bốn hạt lửa trên sân vẫn nằm ngoài tầm họ. Người bán nhận tiền rồi rút cả tấm biển khỏi cửa.
"Ông ấy còn đế nào nguyên hơn không?" Diệp hỏi.
"Nguyên thì ở trong kho cốc chủ, ta có mua được cũng chẳng nhét nổi cả chìa vào giá này," Lão đáp. "Cậu xem phần còn lại đã, đừng đứng nhìn chỗ người ta đập mất."
Mặc đưa linh lực qua đường ghép, cảm thấy nó tách về hai phía rồi cùng dồn vào một miệng hẹp, hắn thử xoay mẫu dưới ánh cửa, người chồng nằm phía trong bỗng lên tiếng.
"Chân đế ấy mài lệch, đặt xuống thì nó nghiêng, cậu cầm trên tay khó nhận ra."
Mặc kê mẫu lên mặt bàn, quả nhiên miệng bên trái thấp hơn, nhưng khi hắn dẫn lực chậm lại, phần kín vẫn không thông sang phía kia.
Người chồng cố ngồi dậy để nhìn, vợ ông đang nhặt lá thuốc ở cửa, lập tức bỏ rổ xuống, nhưng ông đã dựa được lưng vào vách, kéo áo kín ngực.
"Tôi nặn khuôn hồi còn ở lò dưới," ông nói. "Đế ghép xong đều đưa lên sân, người dưới lò chẳng được thấy lúc mở vành. Cái này họ đập rồi mới bán."
"Ông nhìn được chỗ gốm nào còn dùng?"
Ông già chỉ phần thân dưới, Mặc theo đó lấy gốm thường ghép thử, để một mẩu than đỏ vào trong, dùng linh lực giữ hơi nóng khỏi thoát qua đường nối.
Người vợ trở lại rổ lá, chậm rãi chia lá thuốc lành khỏi những lá đã mốc, lâu lâu nhìn chồng, thấy ông còn nhìn cái bàn thì tiếp tục nhặt.
Mặc ghép được một vòng kín quanh than, khói bếp qua khe mái đứng lại ở phía trong, miệng gốm bên trái bắt đầu nóng, bên phải còn lạnh dưới ngón tay Diệp.
"Bên này chưa có hơi," nàng nói. "Tôi buông ra được chưa?"
"Chờ tôi đưa lực sang."
Hắn chia dòng linh lực, than đỏ hẳn lên, một vệt nóng chạy tới miệng còn lạnh, nhưng mặt ghép bên kia lập tức bật ra thành khe sáng.
Mặc dồn sức ép lại, gốm kêu rắc ngay dưới vành, một vết nứt chạy hết thân, than và khói tràn xuống mặt bàn. Diệp rút tay, kéo rổ thuốc của bà già ra khỏi chỗ than đang lăn tới.
Mặc chặn mẫu vỡ theo thói quen, cạnh sành cắt đầu ngón, máu rơi lên lớp đất còn nhạt màu, người chồng vươn khỏi phản gạt bàn tay hắn ra.
"Bỏ đi, gốm đã nứt thì đè nữa chỉ cắt tay."
Ông vừa nói vừa ho, lưng gập xuống không ngẩng lên được, Mặc đỡ ông về phản, linh lực chuyển qua cổ tay người bệnh thì thấy mạch đập yếu, ngắn, cứ tới giữa hơi lại đứt.
Diệp đã lấy phần dược lành ra khỏi rổ, để riêng vào một mảnh vải khô, rồi quay sang người vợ hỏi lần cuối ông uống thuốc vào giờ nào, mắt vẫn theo nhịp thở dưới lớp áo người bệnh.
"Sáng hôm qua," bà đáp. "Người bán bảo hôm nay lên sân lấy. Tôi chưa đi."
Lão Khúc nhấc áo khoác từ ghế, đi ra đường hàng. Hai hôm sau ông mang dược tới cùng lời nhắn của người cho mượn lò ở cuối chợ, Mặc sang đó ngay khi đã khám xong cho ông già.
Những ngày sau, mùi thuốc thay mùi đất ẩm dưới mái chái. Mặc luyện đan ở lò mượn, trở về lúc đèn chợ vừa lên, còn người vợ hong áo chồng trên dây thấp để ông nằm cũng nhìn thấy.
Một đêm mọi người đã ngủ, Mặc ngồi lại bên mẫu vỡ. Cửa chái đóng, phía ngoài chỉ có tiếng nước chảy dưới đá, hắn mới hạ giọng hỏi Chiêu có thấy miệng bên trái nhả khói trước không.
"Thấy, miệng bên trái nhả trước."
Hắn nhìn những mảnh sành trên bàn, mùi thuốc từ gian trong vẫn nặng, người chồng vừa ho một trận, chỗ áo phơi ngoài cửa chưa kịp khô.
"Sư tỷ còn nhớ lúc tôi giữ đệm chứ?"
"Nhớ, nhưng trên bàn kia có hai phía đang giằng nhau."
Mặc để mẫu xuống, mở hai lòng bàn tay dưới mặt bàn, thử cho linh lực đi theo hai hướng, một phía vừa mạnh, phía kia đã mỏng, mảnh sành nhúc nhích rồi nằm yên giữa vệt máu khô.
Tám hôm sau buổi qua cửa, người bán dược mang tới một bó rễ còn dính đất. Ông đặt nó trước người vợ, bảo lần này cứ dùng, trên sân đã nhận trả tiền.
Bà cầm bó rễ lên rồi thấy tờ giấy buộc dưới dây, tên mình nằm ở chỗ người xin tách, cạnh dấu của cốc chủ.
"Tôi đã xin bao giờ?"
Người bán dược tránh mắt bà. Mặc rút tờ giấy, đọc lời hẹn tách đèn sau chuyến nhận ngọn lẻ ngày một nghìn hai trăm ba mươi mốt, phía dưới chỉ còn chờ một dấu tay.
"Ông ấy bảo bà cầm thuốc thì khỏi phải lên sân," người bán nói. "Lò vẫn cho mượn, cậu Mặc cứ luyện."
Người vợ đặt bó rễ trở lại tay ông, nhưng ông không nhận, cứ giữ hai tay sau lưng như sợ chạm vào thứ mình vừa mang tới.
Bà nổi giận, dúi cả bó vào ngực ông.
"Mang về. Ông đứng bán thuốc ở chợ, tôi tới mua bao nhiêu năm rồi, có lần nào đưa cả tên tôi vào gói thuốc không?"
"Tôi chỉ mang xuống..."
"Thì mang lên!"
Tiếng bà làm người chồng trong gian trở mình. Bà lập tức quay lại cửa, hạ giọng gọi ông nằm yên, nhưng bàn tay còn giữ dây thuốc chẳng chịu buông cho tới khi người bán đón lấy.
Mặc giữ tờ giấy, xé bỏ phần tên người xin ngay trước mắt ông.
"Dược tôi nhận của đường hàng, tôi trả bằng đan. Ông đem phần còn lại cho cốc chủ."
Người bán đi khỏi, bà già ngồi xuống bậc bếp, nhìn những sợi rễ đã rơi lại trên nền. Ở sân cao, kẻ giữ khế đang dẫn một người đàn bà khác xuống chợ, trong tay người ấy cũng có một bó thuốc buộc giấy.
Trong gian ngủ, người chồng gọi bà, giọng ông nhỏ quá, lần đầu bà tưởng tiếng nước dưới nền, tới khi Diệp chạy vào mới nghe rõ ông muốn ăn.
Bà vội xới phần cơm đã giữ ấm, ngồi xuống bên phản và đặt chiếc thìa vào tay chồng, nhưng những ngón tay ông không nhấc nổi nó khỏi lòng bát.
